Złoto można znaleźć w żyłach mineralnych lub wypłukać z pias­ku na terenach, na których uległy erozji złotonośne skały. Poszuki­wacze mogą w strumieniu wy­płukiwać grudki złota ? jak wi­dać na fotografii.

Złoto występuje sporadycznie wraz z żyłami kwarcu, w któ­rych bardzo gorący stop mag­mowy zawierający półpłynne złoto zastygł w szczelinach i po­łączył się ze skałą. Bogate żyły odnaleziono na terenach nieda­wnej działalności wulkanów, trzęsień ziemi i procesów góro­twórczych, np. w górach poło­żonych wzdłuż zachodniego wy­brzeża obu Ameryk. Tereny słynne z ?gorączki złota” znaj­dują się na Alasce, w Kalifornii i w Andach, w 1980 r. zaś bogate żyły złota odkryto w An­dach chilijskich.

Złoża okruchowe to te, któ­re wypłukuje z ławic piasku wo­da rzek lub przenoszą lodowce. Większość złota w Południowej Afryce pochodzi z kopalń sięga­jących do warstw dawnego pias­ku, który utworzył skałę zwaną konglomeratem (zlepieńcem).

Diamenty powstały głęboko pod ziemią w wysokiej temperaturze i pod wysokim ciśnieniem. Na fotografiach pokazano diament nie przycięty i przycięty oraz osz­lifowany.

Sztuczne diamenty może wytwa­rzać przemysł. Czysty węgiel podgrzewa się pod wysokim ciś­nieniem do temperatury ponad 1400 °C. W podobnych warun­kach prawdopodobnie powstały naturalne diamenty.

Uważa się, że diamenty po­wstały przed milionami lat z węgla uwięzionego w półpłynnym stopie magmowym w głębi skoru­py ziemskiej. Ów półpłynny stop wciska się w wielu miejscach po­między warstwy skorupy ziems­kiej sięgając powierzchni ? w po­staci ?kominów”. W wyniku krzepnięcia zamieniają się w skałę zwaną kimberlitem. Kimberlito-we kominy wydobywa się ze względu na zawarte w nich dia­menty w kopalniach Południowej Afryki, Tanzanii i Syberii. Dia­menty często też można znaleźć w piasku i żwirze powstałym z erozji kominów kimberlitu. Dia­menty takie pozyskuje się w wielu rejonach Afryki, Indii, Indonezji, Brazylii, Australii i Syberii.

Kryształy powstają albo w miej­scu powolnego wyparowywania roztworu albo w miejscu powol­nego stygnięcia skały w stanie półpłynnym (magmy) pod po­wierzchnią ziemi. Najpiękniej­sze kryształy kształtują się po­woli.

Można uzyskać kryształy z wody morskiej (lub z nasycone­go roztworu soli) przez jej po­wolne odparowywanie.

W miejscach, w których go­rące minerały w stanie półpłynnym (stop magmowy) torują so­bie drogę przez szczeliny w ska­łach, a później stygną bardzo powoli, kryształy mogą się kształtować w pustych miejs­cach w miarę stygnięcia i kur­czenia magmy. Piękne kryształy kwarcu i kalcytu można odna­leźć w żyłach powstałych z roz­tworów mineralnych przed mi­lionami lat. Skały wulkaniczne powstają z różnych zastygają­cych stopów mineralnych. Gra­nit jest skałą, która zastygła głę­boko pod skorupą ziemską. W próbce granitu można zoba­czyć kryształy kwarcu i skalenia (szpatu polnego).

Pustynia Kolorado w południo-wo-zachodniej części USA to wyżyna złożona z grubych warstw skał osadowych, powsta­łych przed około 1600 min lat. Rzeka Kolorado wraz z dopły­wami wyżłobiła w tych skałach Wielki Kanion i inne sąsiednie kaniony.

Wielki Kanion to jedyny ob­szar, na którym geologowie mogą dokonywać badań nad

wieloma warstwami nie naru­szonych skał i prawie idealnie zachowanymi skamielinami.

Dolina Granite Gorge, na dnie Wielkiego Kanionu, zosta­ła wyżłobiona w skałach two­rzących bazę większej części kontynentu Północnej Amery­ki. Te pradawne skały powstały przed około 1700 min lat. Zo­stały pogrzebane pod poziomy­mi warstwami innych skał. Naj­niżej położone są piaskowce przełęczy Tapeats, liczące 570 min lat. W szczytowej części wyżyny, na obrzeżu Kanionu, znajduje się utworzona z wapie­nia wyżyna Kaibab sprzed ok.

270 min lat. Warstwy młod­szych skał w górnej części Wiel­kiego Kanionu uległy erozji.

Skały górnej części Wielkie­go Kanionu tworzą podstawę Kanionu Zion. Kanion ten li­czy około 150-200 min lat. Naj­młodsze skały tworzą podstawę Kanionu Bryce; są to liczące sobie 60 min lat łupki, piaskow­ce i wapienie, którym erozja nadała kształt niezliczonych strzelistych iglic. Najmłodsze skały Wyżyny Kolorado, liczą­ce zaledwie 37 min lat, tworzą Brian Head, najwyżej położony jej punkt.

Najstarsze fragmenty skał, któ­rych wiek udało się ustalić, to gnejs z fiordu Amerlik w za­chodniej Grenlandii. Pochodzi on sprzed ok. 3800 min lat.

Gnejs jest skałą zmetamorfizo-waną ? jedną z tych, które uległy przeobrażeniu pod dzia­łaniem wysokiej temperatury i ciśnienia. Jest on odmianą licznej grupy skał tworzących Tarczę Grenlandzką i sąsiadu­jącą Tarczę Kanadyjską. Skały te tworzyły dawniej bazę kon­tynentu Północnej Ameryki.

Wiek próbek skał określono metodą pomiaru zmian w mik­roskopijnych grudkach radio­aktywnego rubidu i strontu za­wartych w skale.

Znamienny jest fakt, że najstarsze skały odnaleziono na terenie lądu. Wskazuje to, jak stare są skały tworzące kontynent. Najstarsze znane skały z dna oceanów liczą zale­dwie 200 min lat. Pochodzą z miejsc, w których skorupa ziemska tworzyła się i pękała.

Na mapie pokazano, gdzie mo­gą znaleźć się kontynenty, jeże­li nadal będą się przesuwały w obecnym

tempie. Zarówno rozmiary, jak i ich rozmiesz­czenie zmienią się.

Przed ok. 250 min lat konty­nenty połączyły się tworząc ma­syw olbrzymiego lądu (Pangea) oraz olbrzymiego oceanu (Pan-thalassa). Przed ok. 150 min lat Pangea zaczęła rozpadać się i proces ten trwa do dziś. Ocean Spokojny jest jedynie pozostałością Panthalassy i prawdopodobnie będzie się zmniejszał. Obie Ameryki przesuną się dalej na zachód i rozdzielą się.Australia przesunie się dalej na północ, Eurazja zaś dalej na południe i wschód.

Wielki Rów Afrykański to sys­tem połączonych ze sobą ryftów (rowów tektonicznych) o łącznej długości 6500 km, który zaczyna się na północ od rzeki Jordan, rozciąga się wzdłuż wybrzeży Morza Czerwonego, obejmu­je Morze Martwe, Etiopię i Wschodnią Afrykę aż do ujścia rzeki Zambezi.

Rów tektoniczny (zapadlisko­wy) powstaje wtedy, gdy wąski, wydłużony pas skorupy ziem­skiej zapada się pomiędzy dwo­ma niemal równoległymi usko-

kami. Szerokość Wielkiego Ro­wu Afrykańskiego wynosi od 30 do 60 km. Niemal na całej jego długości po obu stronach znajdują się urwiste uskoki. Wo­dy Morza Czerwonego wypeł­niają część Rowu. Leżą tam też inne wydłużone, wąskie jeziora, jak Turkana, Mobutu, Tangani­ka i Malawi. We Wschodniej Afryce Wielki Rów dzieli się na dwa odgałęzienia po obu stro­nach Jeziora Wiktorii. Przemie­szczanie skorupy ziemskiej za­częło się prawdopodobnie przed około 13 min lat, a zapadaniu się i wypiętrzaniu skorupy towa­rzyszyły trzęsienia ziemi i wzmo­żona aktywność wulkaniczna.

Uskok San Andreas znajduje się we wschodniej Kalifornii, w pobliżu amerykańskiego wy­brzeża Oceanu Spokojnego (USA). Jego nazwa pochodzi od leżącego na południe od San Francisco jeziora.

Uskok San Andreas i mniej znany uskok w pobliżu Fair-weather na Alasce wyznaczają granicę między płytą Pacyfiku i płytą północnoamerykańską. Płyta Pacyfiku nasuwa się po­woli w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara. Na zachód od uskoku San Andreas ziemia przesuwa się w kierunku północno-zachodnim. Z tego powodu pas o długości 2400 km, od San Francisco na północy aż do samego krańca Półwyspu Kalifornijskiego, po­woli przesuwa się wzdłuż wy­brzeża z szybkością ok. 5,3 cm rocznie. Towarzyszy temu seria skoków, powodujących trzęsie­nia ziemi wzdłuż uskoku. San Francisco zostało gruntownie zniszczone w czasie trzęsienia ziemi w 1906 r. (zob. fotografia), gdy uskok przesunął się o 6,5 cm. Kolejny skok nastąpi prawdopodobnie w pobliżu Los Angeles, miasta leżącego po po­łudniowej stronie uskoku.